Туган тел рухы, яшь иҗат дәрте: КФУда “Илһам” җиңүчеләрен бүләкләделәр

2026 елның 22 апрелендә Казан федераль университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтында Бөтенроссия “Илһам” яшь шагыйрьләр һәм язучылар конкурсында җиңүчеләрне бүләкләү тантанасы узды. Әдәбият сөючеләрне, укучыларны, укытучыларны, танылган язучыларны һәм җәмәгать эшлеклеләрен бер мәйданга җыйган бу чара татар сүз сәнгатенең яңа буыны формалашуын раслаган зур иҗади бәйрәмгә әверелде.

Быелгы конкурс киң колачы белән аеруча игътибарга лаек булды. Февраль–март айларында барган беренче этапта 611 мәктәп укучысы катнашты. Алар Татарстан Республикасыннан гына түгел, Россия Федерациясенең дистәгә якын төбәгеннән үз иҗат җимешләрен тәкъдим итте. Димәк, “Илһам” күптән инде республика күләмендәге генә түгел, ә бөтенроссия әдәби мәйданына әверелде: Пермь, Барда, Саратов, Киров өлкәләреннән, Башкортстан, Чувашиядән, Оренбург, Ульяновскийдан да конкурска иҗади эшләр тәкъдим ителде.

Март аенда жюри әгъзалары Чистай, Арча, Казан, Яр Чаллы һәм Мөслим шәһәрләрендә беренче этапта җиңү яулаган 300 баланың иҗатын бәяләде. Зона очрашулары яшь авторлар белән тере аралашу, аларның фикерләү офыгын күрү һәм иҗади мөмкинлекләрен тирәнрәк ачу өчен әһәмиятле мәйдан булды.

Конкурс “Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү программасы” кысаларында үткәрелә. Аны Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы, Казан федераль университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты, Татарстан Язучылар берлеге оештыра. Әлеге бәйгенең үзәгендә — туган телгә мәхәббәт, милли әдәбиятка хөрмәт һәм яшьләргә үз сүзен әйтү мөмкинлеге бирү максаты ята. Шуңа күрә чараның рухын “Туган тел рухы — Тукай мирасы!” дигән юллар аеруча төгәл чагылдырды.

Тантана башланганчы ук институт бинасында иҗди мохите хөкем сөрде. Җиңүчеләрне бүләкләү көне катнашучылар өчен диплом һәм премияләр алу белән генә чикләнмәде. Укучылар өчен төрле әдәби жанрлар буенча танылган шагыйрьләр, прозаиклар, драматурглар һәм журналистлар катнашында мастер-класслар оештырылды.

“Илһам” бәйгесенең дәрәҗәсе жюри составы белән дә раслана. Жюри комиссиясе рәисе — татар әдәбияты кафедрасы профессоры Ләйлә Минһаҗева. Шулай ук — Флера Сәйфуллина, Нурфия Йосыпова, Гөлфия Гайнуллина, Гөлүсә Каюмова, татар әдәбияты мәйданында үз сүзен әйткән танылган әдипләр — Данил Салихов, Галимҗан Гыйльманов, Рәдиф Сәгъди, Рәмис Әймәт, Марат Закир, Рифат Салах эшләде. Нәкъ менә шушы мәртәбәле белгечләр яшьләр иҗатындагы  иң көчле әсәрләрне сайлап алды.

Бүләкләү тантанасы үзе дә эчтәлекле һәм күтәренке рухта узды. Сәхнәдән яшь иҗатчыларны котлап җырлар яңгырады, алып баручылар “Илһам”ның елдан-ел киңәя барган географиясе, конкурсның яшьләр өчен әһәмияте турында сөйләде. Төп мизгел — җиңүчеләрне игълан итү һәм бүләкләү булды. Катнашучылар поэзия, проза, драматургия, журналистика һәм тәрҗемә номинацияләрендә, яшь үзенчәлекләре буенча аерым төркемнәрдә бәяләнде. Җиңүчеләргә дипломнар һәм акчалата премияләр тапшырылды.

“Илһам” әдәби әсәрләр бәйгесенең йомгаклау тантанасын Казан федераль университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты директоры Рәдиф Рифкать улы Җамалетдинов ачып җибәрде.

Чарада дәрәҗәле кунаклар да катнашты. Җиңүчеләрне Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министры урынбасары Минзәлия Закирова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе, Татарстан Дәүләт Советы депутаты, Татарстанның халык шагыйре Ркаил Зәйдулла. Аларның чыгышларында уртак фикер яңгырады: туган телдә иҗат итү — ул мәдәни мирасны дәвам итү генә түгел, ә милләтнең киләчәген формалаштыру да.

Бәйгенең иң дулкынландыргыч мизгелләренең берсе Гран-при иясен игълан итү булды. Быел әлеге зур бүләккә Актаныш районының “Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернаты”ның 10 сыйныф укучысы Ильясова Энҗе Илнур кызы лаек дип табылды. Аның иҗат эше, образлылыгы, фикер тирәнлеге һәм телгә мөнәсәбәте жюри тарафыннан аеруча югары бәяләнде. Бу җиңү — аерым бер авторның уңышы гына түгел, ә яшь буынның татар әдәбиятына җитди һәм җаваплы карашын раслаучы күренеш.

“Илһам”ның кыйммәте — җиңүчеләр исемлегендә генә түгел. Ул яшьләрнең туган тел аша үз-үзен табуына, иҗатка килүенә, әдәбиятны заманча фикерләү мәйданы итеп кабул итүенә хезмәт итә. Бүген Тукай мирасы дәреслектәге исем генә булып калмый; ул яшь шагыйрьләрнең шигырьләрендә, яшь прозаикларның хикәяләрендә, сәхнә өчен язылган текстларда, мәктәп укучыларының журналистик язмаларында яңача сулыш ала. “Илһам” нәкъ шул дәвамчанлыкны тәэмин итә торган әһәмиятле платформа.

Бәйге кысаларында “Илһам” яшь язучылар альманахының басылып чыгуы да әһәмиятле вакыйга булды. Бу — яшь авторлар өчен беренче зур мәйдан, иҗатны киң җәмәгатьчелеккә тәкъдим итү мөмкинлеге. Димәк, конкурс сәхнәдәге тантана белән генә тәмамланмый; ул китапка, укучыга, әдәби әйләнешкә юл ача.

КФУда узган бу чара тагын бер мөһим хакыйкатьне раслады: татар теле яши. “Илһам” бәйгесе исә шул исемнәрне вакытында күреп ала, канат куя һәм аларны зур әдәбиятка алып керә. Бәлки, бүген сәхнәгә чыккан мәктәп укучылары арасында иртәгә милләтнең яңа шагыйрьләре, язучылары, драматурглары, журналистлары үсеп чыгар. Шушы өмет, шушы ышаныч “Илһам” бәйгесенең төп кыйммәтен билгели.

Филология фәннәре докторы, татар әдәбияты кафедрасы профессоры Ләйлә Минһаҗева, фото: Дарья Анферова

Конкурсы Культура 22.04.2026